Tuần này trên HN có tin Spamhaus siết yêu cầu với email sender từ tháng 11. Nếu bạn để ý thì đây không phải chuyện mới: Gmail và Yahoo đã bắt bulk sender phải có SPF, DKIM, DMARC từ tháng 2/2024, và Outlook cũng làm tương tự từ tháng 5/2025. Mình đã thấy khá nhiều startup Việt Nam gửi OTP, hóa đơn, email reset password qua Amazon SES hoặc Postfix tự dựng. Mọi thứ vẫn chạy ổn cho đến một ngày CS báo "khách không nhận được OTP". Lúc mở log ra thì SMTP vẫn trả 250 OK, nhưng email đã nằm trong Spam, hoặc tệ hơn là bị reject im lặng. Bài này là checklist mình dùng để audit domain gửi mail, kèm script Python để tự kiểm tra.
Receiving server thực sự kiểm tra những gì?
Trước khi đụng vào DNS, cần hiểu đúng ba cơ chế này kiểm tra cái gì, vì phần lớn lỗi đến từ việc hiểu sai:
- SPF kiểm tra IP gửi có nằm trong danh sách được phép của domain ở envelope sender (
MAIL FROM/Return-Path) hay không. Nó không kiểm tra headerFrom:mà user nhìn thấy. - DKIM là chữ ký số trên header và body. Domain ký nằm ở tag
d=trong headerDKIM-Signature, còn public key được publish tạiselector._domainkey.domain. - DMARC là lớp nối hai cái trên với header
From:. Email chỉ pass DMARC khi SPF hoặc DKIM pass và domain của nó aligned với domain trongFrom:.
flowchart TD A[Email đến MX server] --> B{SPF: IP có trong record của Return-Path domain?} A --> C{DKIM: chữ ký d= hợp lệ?} B --> D{SPF domain aligned với From?} C --> E{DKIM d= aligned với From?} D --> F{Ít nhất 1 cái pass + aligned?} E --> F F -->|Có| G[DMARC pass - vào Inbox] F -->|Không| H[Áp dụng policy p=none/quarantine/reject] Cái bẫy kinh điển là bạn dùng một ESP, header From: no-reply@shopabc.vn, nhưng Return-Path lại là bounce@amazonses.com. Khi đó SPF vẫn pass, nhưng pass cho domain của ESP nên không aligned. Nếu DKIM cũng đang ký bằng domain của ESP mà không phải domain của bạn thì DMARC fail. Cách xử lý là bật custom MAIL FROM domain (ví dụ bounce.shopabc.vn) và Easy DKIM / custom DKIM để d=shopabc.vn.
Setup DNS records đúng cách
Một bộ record tối thiểu cho domain shopabc.vn gửi qua SES và Google Workspace trông như sau:
# SPF: chỉ được có MỘT record v=spf1 trên mỗi domain shopabc.vn. TXT "v=spf1 include:_spf.google.com include:amazonses.com -all" # DKIM: dùng key 2048-bit, selector tùy ESP s1._domainkey.shopabc.vn. CNAME s1.dkim.provider.example. # DMARC: bắt đầu bằng p=none để thu report _dmarc.shopabc.vn. TXT "v=DMARC1; p=none; rua=mailto:dmarc@shopabc.vn; adkim=r; aspf=r; pct=100" # Kiểm tra nhanh bằng dig dig +short TXT shopabc.vn dig +short TXT _dmarc.shopabc.vn dig +short TXT s1._domainkey.shopabc.vn dig +short -x 203.0.113.10 # PTR cho IP nếu tự host Postfix Vài điểm mình đã từng dính:
- Hai SPF record (một cái cũ do ai đó thêm từ hồi dùng Mailchimp). Hai record thì kết quả là
PermError, coi như không có SPF. - Vượt quá 10 DNS lookup. Mỗi
include,a,mx,exists,redirectđều tính một lookup, kể cả lookup lồng bên trong include. Google Workspace cộng SES cộng một CRM nữa là rất dễ vượt. - DKIM key 1024-bit từ thời 2015. Nên rotate lên 2048-bit.
- Tự host mà thiếu PTR/rDNS. Gmail sẽ reject thẳng với lỗi
550-5.7.25.
Script audit domain bằng Python
Thay vì check tay, mình viết một script nhỏ dùng dnspython (cài bằng pip install dnspython==2.7.0), có thể chạy trong CI hằng ngày:
import base64 import sys import dns.resolver def get_txt(name): try: answers = dns.resolver.resolve(name, "TXT") except (dns.resolver.NXDOMAIN, dns.resolver.NoAnswer): return [] return [b"".join(r.strings).decode() for r in answers] def get_spf(domain): recs = [t for t in get_txt(domain) if t.lower().startswith("v=spf1")] if len(recs) > 1: raise ValueError(f"{domain}: có {len(recs)} SPF record -> PermError") return recs[0] if recs else None def count_lookups(domain, depth=0): spf = get_spf(domain) if not spf or depth > 10: return 0 total = 0 for term in spf.split()[1:]: t = term.lstrip("+-~?").lower() if t.startswith("include:"): total += 1 + count_lookups(t[len("include:"):], depth + 1) elif t.startswith("redirect="): total += 1 + count_lookups(t[len("redirect="):], depth + 1) elif t in ("a", "mx", "ptr") or t.startswith(("a:", "a/", "mx:", "mx/", "ptr:", "exists:")): total += 1 return total def check_dmarc(domain): recs = [t for t in get_txt(f"_dmarc.{domain}") if t.startswith("v=DMARC1")] if not recs: return None return dict(kv.strip().split("=", 1) for kv in recs[0].split(";") if "=" in kv) def check_dkim(domain, selector): recs = get_txt(f"{selector}._domainkey.{domain}") for r in recs: tags = dict(kv.strip().split("=", 1) for kv in r.split(";") if "=" in kv) key = tags.get("p", "").replace(" ", "") if key: # RSA 2048-bit public key (DER) khoảng 294 bytes return len(base64.b64decode(key)) return 0 if __name__ == "__main__": domain, selector = sys.argv[1], sys.argv[2] lookups = count_lookups(domain) print(f"SPF lookups: {lookups} {'OK' if lookups <= 10 else 'VƯỢT GIỚI HẠN'}") dmarc = check_dmarc(domain) if not dmarc: print("DMARC: THIẾU") else: print(f"DMARC: p={dmarc.get('p')} rua={dmarc.get('rua', 'không có')}") key_len = check_dkim(domain, selector) status = "OK" if key_len >= 256 else "YẾU hoặc THIẾU" print(f"DKIM {selector}: {key_len} bytes -> {status}") Chạy thử: python audit_mail.py shopabc.vn s1. Mình gắn script này vào một GitHub Actions cron job, fail là báo về Slack. Nhờ vậy lần gần nhất có người thêm include: của tool marketing mới làm SPF vọt lên 12 lookup, team biết ngay trong ngày.
Rollout DMARC và one-click unsubscribe
Đừng nhảy thẳng lên p=reject. Nếu làm vậy, các nguồn gửi mà bạn quên mất (hệ thống HR, tool invoice, server cũ) sẽ bị chặn hết. Quy trình mình hay dùng:
sequenceDiagram participant Dev participant DNS participant Receivers as Gmail/Outlook Dev->>DNS: p=none + rua Receivers-->>Dev: Aggregate report XML hằng ngày Dev->>Dev: Liệt kê mọi nguồn gửi, fix alignment Dev->>DNS: p=quarantine; pct=25 rồi 100 Receivers-->>Dev: Report: fail gần 0 Dev->>DNS: p=reject Report XML khá khó đọc, có thể parse bằng parsedmarc (Python) rồi đẩy vào Elasticsearch/Grafana. Mỗi giai đoạn nên giữ khoảng 2 đến 4 tuần.
Với email marketing/newsletter, Gmail và Yahoo còn yêu cầu one-click unsubscribe theo RFC 8058 và spam rate dưới 0.3% (xem trên Google Postmaster Tools). Gửi bằng Python thì làm thế này:
import smtplib import ssl from email.message import EmailMessage msg = EmailMessage() msg["From"] = "Shop ABC <news@mail.shopabc.vn>" msg["To"] = "user@gmail.com" msg["Subject"] = "Ưu đãi tháng 11" msg["List-Unsubscribe"] = ( "<https://shopabc.vn/unsub?t=abc123>, " "<mailto:unsub@mail.shopabc.vn?subject=unsub-abc123>" ) msg["List-Unsubscribe-Post"] = "List-Unsubscribe=One-Click" msg.set_content("Nội dung email...") with smtplib.SMTP("smtp.example.com", 587) as s: s.starttls(context=ssl.create_default_context()) s.login("SMTP_USER", "SMTP_PASS") s.send_message(msg) Có hai điều cần lưu ý. Thứ nhất, endpoint /unsub phải nhận POST và hủy đăng ký ngay, không bắt login, không hiện trang xác nhận. Thứ hai, header List-Unsubscribe phải nằm trong phần được DKIM ký (tag h=). Đa số ESP tự làm việc này, nhưng nếu tự ký bằng OpenDKIM thì nhớ kiểm tra lại.
Một mẹo nữa: tách subdomain cho từng loại mail, ví dụ mail.shopabc.vn cho marketing và notify.shopabc.vn cho OTP/transactional. Reputation tính theo domain, nên một đợt campaign bị report spam sẽ không kéo OTP xuống theo.
Kết luận
Email auth không phải loại việc setup một lần rồi quên. Domain thay đổi liên tục vì team thêm tool mới, đổi ESP, rotate key. Checklist rút gọn:
- Chạy
digkiểm tra ngay hôm nay: đúng một SPF record, không quá 10 lookup, kết thúc bằng-allhoặc~all. - DKIM 2048-bit, ký bằng domain của bạn (
d=trùng vớiFrom:), không phải domain của ESP. - Custom MAIL FROM để SPF aligned. Ít nhất phải có DKIM aligned.
- DMARC đi từ
p=nonelênquarantinerồireject, luôn córuavà đọc report bằngparsedmarc. - Tách subdomain transactional và marketing. Mail marketing phải có one-click unsubscribe theo RFC 8058.
- Tự host thì cần PTR/rDNS và TLS. Đăng ký Google Postmaster Tools để theo dõi spam rate.
- Đưa script audit vào CI để phát hiện sớm khi có người sửa DNS.
Mấy vụ outage lớn tuần này nhắc lại một điều quen thuộc: lỗi khó thấy nhất thường nằm ở những thứ "vẫn trả 200 OK". Email cũng vậy. SMTP báo 250 OK không có nghĩa là user đã nhận được mail.

